شمرده و به آنها اعتماد كرده است ؛ زيرا در پذيرش احاديث ، سخت‌گير بود » . « 1 » 2 . مذهب مالكى اين مذهب منتسب به مالك بن انس بن ابى عامر اصبحى ، ( متولّد سال 93 هجرى در مدينه و متوفّاى 179 هجرى در همان شهر است ) . وى بخشى از عمرش را در دولت اموى و بخشى از آن را در دولت عباسى گذراند . مالك فقه را نزد امام جعفر بن محمّد الصادق عليهما السلام ، ربيعة بن ابى عبد اللَّه ، معروف به « ربيعة الرأى » ( م 136 ) كه از تابعين بود ، آموخت و از نافع ( غلام عبد اللَّه بن عمر ) و زُهرى حديث شنيد . از مشهورترين شاگردان وى ، شافعى ( م 204 ) ؛ عبد الرحمن بن قاسم ( م 191 ) ؛ اسد بن فرات ( م 213 ) و عبد اللَّه بن وهب ( م 197 ) است . مذهب او در شمال آفريقا ، قطر ، بحرين و كويت طرفدار دارد . وى داراى كتاب معروفى به نام موطّأ مالك است كه كتابى حديثى و فقهى است . اين كتاب را مالك به درخواست منصور عبّاسى نوشت . خلفاى عبّاسى سعى فراوانى در تكريم و بزرگداشت وى داشتند و لقب‌هاى فراوانى به وى دادند و حتّى گفتند : رسول خدا وى را به اين اسم ، نامگذارى كرد ! و بعد از كتاب خداوند ( قرآن ) كتاب وى نظير ندارد . « 2 » مصادر فقهى مالك : وى در فتوا دادن ، افزون بر كتاب و سنّت ، به عمل اهل مدينه و فتواى صحابى استناد مىجست و در رتبهء بعد به قياس و مصالح مرسله نيز عمل مىكرد . « 3 » ولى برخى مىگويند بعد از كتاب و سنّت ، اجماع و قياس و عمل اهل مدينه و فتواى صحابى و استحسان نزد وى اعتبار داشت . « 4 » 3 . مذهب شافعى اين مذهب منتسب است به أبو عبد اللَّه ، محمّد بن ادريس بن عباس بن عثمان بن شافع ، معروف به شافعى . وى در سال 150 هجرى در « غزّه » متولّد شد و در سال 204 هجرى در مصر وفات يافت . از سويى شاگرد زعيم مدرسهء حديث ، مالك بن انس و از سوى ديگر شاگرد ابراهيم بن محمّد بن يحيى مدينى شاگرد امام صادق عليه السلام بود . او همچنين از محمّد بن حسن شيبانى شاگرد ابو حنيفه نيز بهره‌ها برد . « 5 » بيشترين روايات شافعى از ابراهيم بن محمّد ، شاگرد امام صادق است . مذهب شافعى حدّ فاصل ميان مذهب حنفى و مالكى است . نوشته‌اند : از مشهورترين شاگردان وى ، يوسف بن يحيى ( م 231 ) ؛ احمد بن حنبل ( م 241 ) ؛ اسماعيل

--> ( 1 ) . تاريخ ابن خلدون ، ج 2 ، ص 796 ( فصل ششم ، علوم حديث ) . ( 2 ) . ر . ك : تهذيب التّهذيب ، ج 10 ، ص 5 ؛ وفيات الاعيان ، ج 4 ، ص 135 ؛ الاعلام زركلى ، ج 2 ، ص 126 ؛ تاريخ التشريع الاسلامى ، ج 2 ، ص 99 به بعد ؛ تاريخ الفقه الاسلامى ، ص 136 - 129 ؛ المدخل بالفقه الاسلامى ، ص 189 - 184 ؛ الفقه الاسلامى و ادلّته ، ج 1 ، ص 46 - 45 . ( 3 ) . تاريخ الفقه الاسلامى ، ص 133 . ( 4 ) . الفقه الاسلامى و ادلّته ، ج 1 ، ص 46 . ( 5 ) . ادوار علم الفقه ، ص 157 .